Ontdek plekken die een belangrijke rol spelen in de lhbtiq+-geschiedenis van Amsterdam. Deze route voert je langs monumenten, uitgaansgebieden en plekken van herinnering in de binnenstad.
1. Homomonument
Sinds 1987 staat aan de Keizersgracht het Homomonument. Dit is het eerste homomonument ter wereld. Je loopt er zo aan voorbij, maar het monument ligt op een hard bevochten locatie aan de Keizersgracht, achter de Westerkerk. Niet weggestopt, maar midden in de stad. Het beeld bestaat uit 3 roze driehoeken die met elkaar verbonden zijn: verleden, heden en toekomst. Een roze driehoek verwijst naar de Tweede Wereldoorlog, toen homoseksuelen deze driehoek moesten dragen in de concentratiekampen. Lees ook de dichtregel van Jacob Israël de Haan uit 1914: ‘Naar vriendschap zulk een mateloos verlangen’. Vriendschap staat hier voor de liefde die eeuwenlang niet mocht bestaan. In het heden kun je hier zitten, mijmeren en kijken naar de boten die voorbijvaren. De bloemen die je hier soms ziet liggen, zijn voor overleden vrienden en geliefden, voor lhbtiq+-personen die er niet mochten zijn of die verstoten zijn. Dat werd extra zichtbaar tijdens de aidsepidemie en werkt op verschillende manieren door tot op de dag van vandaag.
2. Schavot op de Dam
Wie kent niet de balkonscènes met Beatrix, Juliana en koning Willem-Alexander en koningin Máxima op het Paleis op de Dam? In de 17e en 18e eeuw stond hier het schavot voor de executies van de stad. Homoseksuelen werden destijds sodomieten genoemd. Sodomie was een term voor vermeend tegennatuurlijke seksuele handelingen, en daarop stond de doodstraf. Je staat hier dus op een plek waar honderden homoseksuele mannen de dood vonden.
3. Gay Capital
Vanaf de jaren 90 tot en met het begin van de 21e eeuw gold Amsterdam voor veel mensen als gay capital van de wereld. Als lhbtiq+-persoon moest je hier zijn. Hier gebeurde het. In andere landen werd de gemeenschap vaak nog onderdrukt, maar niet in Amsterdam. Een veranderende maatschappij betekende dat je je minder hoefde te verbergen. Nieuwe clubs, kroegen en gaybars schoten als paddenstoelen uit de grond. Feesten waren er iedere avond, van laat in de avond tot vroeg in de ochtend. Dansen deed je in de Reguliersdwarsstraat in iT, nu club AIR, Richter en RoXY, met een fameuze Gay Night op woensdag. Had je een leerfetisj, dan zat je goed in de kroegen in de Warmoesstraat, en hield je van het Nederlandse levenslied, dan trok je naar de Halvemaansteeg. Er was voor elk wat wils.
4. ’t Mandje
Lang voor de hoogtijdagen van de jaren 90 was er de Zeedijk. De Zeedijk is altijd een plek geweest waar werelden elkaar tegenkwamen. Alles wat vertier zocht, vond dat hier. In 1927 kocht Bet van Beeren, een volksvrouw uit de Jordaan, van haar oom de kroeg op nummer 63 van de Zeedijk. Bet noemde haar kroeg ’t Mandje. Bet was openlijk lesbisch. Iedereen wist dat, en voor niemand die haar kende was dat een probleem. De kroeg werd dan ook een vrijplaats voor lhbtiq+-personen, en in die tijd vooral voor homo’s en lesbiennes. En dat terwijl je destijds als homo nog drie maanden de gevangenis in kon gaan voor het vertonen van ‘onzedelijk gedrag’.
5. In het verzet
Lhbtiq+-verzetshelden in de Tweede Wereldoorlog? Jazeker. In 1943 pleegde het verzet een aanslag op het bevolkingsregister. De Duitsers waren not amused en loofden een beloning uit. De mannen werden gepakt en geëxecuteerd. Al snel daarna werd duidelijk dat enkele van de belangrijke strijders in het verzet openlijk homoseksueel of lesbisch waren. In het naoorlogse Nederland en Amsterdam nam de vervolging van homoseksuelen toe en vierde homofobie hoogtij. Men wilde liever niet weten dat er openlijk homoseksuele en lesbische mensen waren die tegen de Duitsers vochten. Een vergeten hoofdstuk, waar je in het Verzetsmuseum meer over leert. Nog verder de geschiedenis en achtergrond van de lhbtiq+-gemeenschap induiken? In OBA Oosterdok vind je IHLIA, dé erfgoedorganisatie op het gebied van lhbtiq+ in Nederland. Het archief heeft een unieke collectie boeken, archieven en foto’s die de geschiedenis vertelt van een deel van de samenleving dat tot voor kort onzichtbaar was. Er is een IHLIA-informatiebalie met een deel van de boekencollectie en er zijn gedurende het jaar diverse exposities.
