Ontdek de Amsterdamse School in de stad. Deze route laat zien hoe expressieve vormen, siermetselwerk en beeldhouwwerk samenkomen in de architectuur van Amsterdam-Zuid.
1. Henrick de Keijserplein
Hendrick de Keyser kwam uit een geslacht van beeldhouwers. Begin jaren 90 van de 16e eeuw kwam De Keyser naar Amsterdam, waar hij in 1595 stadsarchitect en stadssteenhouwer werd. Hij ontwierp een keur aan gebouwen, zoals het Oost-Indisch Huis en de Westerkerk. Die laatste werd na zijn dood door zijn zoon Pieter voltooid en zou zijn beroemdste werk worden. Naast deze gebouwen ontwierp en bouwde hij ook woonhuizen voor rijke particulieren. Beroemd zijn het mogelijk door hem ontworpen Huis met de Hoofden en het Huis Bartolotti. Of het Huis Bartolotti van zijn hand is, wordt van verschillende kanten betwist. Hendrick de Keyser overleed in 1621 en ligt begraven in de door hem ontworpen Zuiderkerk. Zijn grafsteen is daar nog steeds te zien.
2. Coöperatiehof
Dit woningcomplex uit 1927 is oorspronkelijk een samenvoeging van drie woonblokken met arbeiderswoningen, een vergaderzaal en een leeszaal ter emancipatie en verheffing van de arbeiders. Een gevelsteen van beeldhouwer Jan Trapman boven de ingang van de leeszaal, met een afbeelding van boeken, bomen, een sleutel en een slang, herinnert nog aan de oorspronkelijke functie van het centrale gebouw als openbare leeszaal. Trapman haalde de inspiratie voor zijn beeldhouwwerk uit Artis. De oude bibliotheek met de grijze klokkentoren staat rechts op het plein en was tot de jaren 80 in gebruik als openbare bibliotheek. Dit gebouw is stilistisch het meest interessant. De hoge klokkentoren symboliseert de intellectuele verheffing van de arbeider. In het interieur waren decoraties aangebracht met een stichtelijk karakter. Op de begane grond was aanvankelijk de vergaderzaal ingericht. Centraal op het plein staat een bolvormig monument ter herinnering aan volkshuisvestingspionier Lucas van Buuren. Kijk voor het verlaten van het plein ook naar de hoeken van de woningen. Deze zijn rond, met onderaan omgekeerde kantelen.
3. Thérèse Schwartzeplein
Een prachtig staaltje Amsterdamse Schoolarchitectuur van Michel de Klerk, gebouwd tussen 1919 en 1922. Je ziet vier trapeziumvormige huizen, die elk zes woningen bevatten. De twee verdiepingen hebben een zolderetage met een licht hellend dak. Door de trapeziumvorm ontstond een opening die naar boven toe steeds breder wordt. Ertussen bevindt zich een balkon. Op de tweede verdieping is een extra grote woonkamer, omdat een van de slaapkamers op de zolderverdieping is ondergebracht. Op de hoek naast huisnummer 1 is een zandstenen kunstwerk van Jan Heijens uit 1930 te zien. Het is een afgeronde gevelsteen die werd gemaakt bij de bouw van woningbouwcomplex De Dageraad. Het beeldt de oogst uit, met vier figuren en een haan op een korenschoof. Kijk in de Thérèse Schwartzestraat ook eens naar de prachtige portieken met rondingen erboven. Ook hier zie je het tweekleurige baksteengebruik.
4. Berlage Lyceum
Dit deel van het Berlage Lyceum heeft twee bijzondere bouwplastieken van Hildo Krop. De details zijn moeilijk te onderscheiden, maar ze tonen een groep mensenbeelden. Boven zie je een zwangere vrouw met druiventros, daaronder een man met gespreide en gespierde armen en benen. Verder zijn er beelden die verwijzen naar handel, industrie en landbouw. Dit alles verwijst naar de tweede handelsschool die hier ooit gevestigd was.
5. De Dageraad
Dit woningcomplex behoort tot de esthetische hoogtepunten van de Amsterdamse School. De naam De Dageraad is terug te vinden in baksteen op de gevels. Het woningcomplex is gebouwd in drie kleuren baksteen, met asymmetrische ramen, torentjes en op de hoeken ronde balkonnetjes, met erboven een schoorsteen als van een stoomschip. De daken lijken hier op golven van de zee. Een gedenksteen in het hoekhuis rechts herinnert aan de architecten Michel de Klerk en Piet Kramer. De tekst in de linker toren is gewijd aan Pieter Lodewijk Tak.
6. Van Woustraat
Onderweg naar dit punt staat op de hoek van de Talmastraat een woningcomplex met twee zwevende bogen van messing. Deze zijn pas in 1987 geplaatst. Ook zijn er woningen met ramen in trapeziumvorm te zien. De Van Woustraat is genoemd naar klokkengieter Geert van Wou. In deze straat staan prachtige gebouwen met typische kenmerken van de Amsterdamse School. Het huis aan de overkant van de brug, aan de ene kant de Jozef Israëlskade en aan de andere kant de Amstelkade, is in 1921-1922 gebouwd door architect G.J. Rutgers. Het huis heeft veel uitspringende delen, waardoor het een zeker ritme krijgt. De ronde torens op het dak zijn bijna kunst in baksteen.
7. Victorieplein
Onderweg naar dit punt zijn prachtige gebouwen met uitbouwtjes en torentjes te zien. Let ook op de ramen: allemaal anders van vorm en afmeting. Het Victorieplein heette vroeger het Daniël Willinkplein, naar dichter Daniël Willink, onder meer bekend van Amstellandsche Arkadia en andere geschriften over de schoonheid van de stad. De naam werd later veranderd ter herinnering aan de overwinning van de geallieerden in mei 1945. Hier staat ook de eerste wolkenkrabber van Amsterdam: twaalf verdiepingen en 46 meter hoog. Het gebouw werd tussen 1930 en 1932 ontworpen door architect Jan Staal. Het vertoont kenmerken van de Amsterdamse School, het functionalisme en de Nieuwe Zakelijkheid.
